تأثیر دیپلماسی تجاری بر عملکرد صادراتی محصولات غذای حلال: تبیین نقش میانجی هوشمندی بازار و مشروعیت برند با تعدیل‌گری تلاطم محیطی

نعیم جویا; محمد حسن  قلی زاده; میلاد هوشمند  چایجانی; محسن اکبری

نویسندگان

نعیم جویا دانشجوی دکتری، دانشکده مدیریت و اقتصاد، سیاستگذار بازرگانی دانشگاه گیلان، رشت، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0007-4969-5869
محمد حسن قلی زاده گروه مدیریت، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه گیلان، رشت، ایران https://orcid.org/0000-0003-2616-2916
میلاد هوشمند چایجانی گروه مدیریت، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه گیلان، رشت، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0002-4672-574X
محسن اکبری وابستگی سازمانی مدیریت بازرگانی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه گیلان، رشت، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0003-1884-6656

کلمات کلیدی:

دیپلماسی تجاری, عملکرد صادراتی, هوشمندی بازار, مشروعیت برند حلال, تلاطم محیطی

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیر دیپلماسی تجاری بر عملکرد صادراتی محصولات غذای حلال با تبیین نقش میانجی هوشمندی بازار صادراتی و مشروعیت برند حلال و نقش تعدیل‌گر تلاطم محیطی بود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی-پیمایشی و مقطعی بود. جامعه آماری شامل مدیران عامل، مدیران بازاریابی و فروش و کارشناسان واحدهای بین‌الملل شرکت‌های صادرکننده مواد غذایی در استان‌های تهران، البرز، قزوین و گیلان بود. نمونه پژوهش شامل ۱۰۰ شرکت صادرکننده بود که با روش نمونه‌گیری غیرتصادفی در دسترس انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه‌ای مبتنی بر طیف پنج‌درجه‌ای لیکرت گردآوری شد. روایی صوری پرسشنامه توسط خبرگان تأیید و پایایی آن با استفاده از آلفای کرونباخ ارزیابی شد. داده‌ها با مدل‌سازی معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی در نرم‌افزار SmartPLS 3 تحلیل و برای آزمون آثار میانجی و تعدیل‌گر از روش بوت‌استرپ با ۵۰۰ زیرنمونه استفاده شد. نتایج نشان داد دیپلماسی تجاری بر عملکرد صادراتی (β=0.184, p=0.041) و مشروعیت برند حلال (β=0.227, p=0.045) تأثیر مثبت و معناداری داشت، اما تأثیر آن بر هوشمندی بازار صادراتی معنادار نبود (β=-0.062, p=0.594). هوشمندی بازار صادراتی (β=0.343, p=0.001) و مشروعیت برند حلال (β=0.350, p=0.002) اثر مثبت و معناداری بر عملکرد صادراتی داشتند. بااین‌حال، اثر غیرمستقیم دیپلماسی تجاری بر عملکرد صادراتی از طریق هوشمندی بازار (β=-0.021, p=0.621) و مشروعیت برند (β=0.080, p=0.067) معنادار نبود. همچنین، تلاطم محیطی رابطه هوشمندی بازار صادراتی با عملکرد صادراتی (β=-0.191, p=0.019) و رابطه مشروعیت برند حلال با عملکرد صادراتی (β=-0.174, p=0.045) را به‌طور منفی و معنادار تعدیل کرد. دیپلماسی تجاری عمدتاً از طریق اثر مستقیم و تسهیل شرایط نهادی و تجاری موجب بهبود عملکرد صادراتی محصولات غذای حلال می‌شود و هوشمندی بازار و مشروعیت برند نیز به‌طور مستقل از عوامل مهم موفقیت صادراتی هستند. بااین‌حال، افزایش تلاطم محیطی می‌تواند اثربخشی این قابلیت‌ها را کاهش دهد؛ بنابراین، تقویت هم‌زمان حمایت‌های دیپلماتیک، هوشمندی بازار، مشروعیت برند و راهبردهای تاب‌آوری محیطی برای توسعه صادرات محصولات حلال ضروری است.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Abu-Hussin, M. F., Zafar, M. B., Mohamad Norzilan, N. I., Hehsan, A., & Junaidi, J. (2026). From Religious Obligation to Market Strategy: The Politics of Halal Certification in Malaysia. Journal of Islamic Marketing, 1-24. https://doi.org/10.1108/JIMA-12-2024-0572

Ahmad-Fauzi, N. R. H., & Md Saad, N. (2024). SMEs' Intangible Resources and Their Effects on Export Performance: A Study on Malaysian Halal F&B Sector. Journal of Islamic Marketing, 15(2), 595-612. https://doi.org/10.1108/JIMA-01-2023-0021

Aini, N., & Go, R. T. (2025). How Is the Correlation Between Halal Certification and the Growth of Indonesia's Export Economic Value? Halal Research Journal, 5(1), 59-70. https://doi.org/10.12962/j22759970.v5i1.2516

Altamirano-Gonzales, A., & Morán-Santamaría, R. O. (2026). Market Intelligence for Exporting Agricultural Products to Foreign Markets: A PRISMA-Based Bibliometric and Systematic Review. F1000research, 15, 316. https://doi.org/10.12688/f1000research.175062.1

Amani, D. (2024). The Mediating Effects of Perceived Brand Integrity on Brand Ethical Behavior and Corporate Brand Legitimacy in Halal Cosmetics. Journal of Islamic Marketing, 15(6), 1461-1478. https://doi.org/10.1108/JIMA-06-2023-0189

Amanullah, A., & Dzikri, Y. (2024). Strategi Diplomasi Halal: Analisis Pasar Global dan Inovasi Produk Halal. Media Riset Bisnis Ekonomi Sains dan Terapan, 2(3), 47-54. https://doi.org/10.71312/mrbest.v2i3.198

Andriani, R., Hakim, A., & Laksamana, H. (2025). Soft Power Diplomacy Through Halal Certification in Enhancing the Competitiveness of Riau's Food Products in the International Market. Jurnal Hubungan Internasional, 14(1), 67-83. https://doi.org/10.18196/jhi.v14i1.28798

Anita, K., & bin Sapa, N. (2025). Harmonisasi Standar Sertifikasi Halal Internasional dalam Perspektif Fikih Muamalah: Analisis Diplomasi Ekonomi Halal Indonesia di Pasar Global: Harmonizing International Halal Certification Standards: A Fiqh al-Muamalat Perspective on Indonesia's Halal Economic Diplomacy in Global Markets. AL-KHIYAR: Jurnal Bidang Muamalah dan Ekonomi Islam, 5(2), 260-278. https://doi.org/10.36701/al-khiyar.v5i2.2333

AsadUllah, M. (2025). Tariffs at Fifty: An Econometric Evaluation of US-India Frictions. Journal of Political Stability Archive, 3(4), 1075-1089. https://doi.org/10.63468/jpsa.3.4.64

Bugarčić, F. Ž. (2025). Economic Diplomacy in the Function of Export Promotion: The Effects in EU Versus Non-EU Partner Countries. Politička Revija. https://doi.org/10.5937/pr83-55146

Chishty, S. K., Sayari, S., Mohamed, A. H., Mallick, M. F., Khan, N., & Inkesar, A. (2025). The Utilisation of Artificial Intelligence in the Export Performance of MNCs: The Role of Cultural Distance. Administrative Sciences, 15(5), 160. https://doi.org/10.3390/admsci15050160

Fatchurrohman, M., Takhim, M., & Irhamni, M. R. (2025). Advancing Halal Creative Industry Exports: Strengthening Advocacy and Codification in HPPA Performance to Boost Indonesia's Economic Growth. Mazahib, 24(1), 62-100. https://doi.org/10.21093/mj.v24i1.9593

Irawan, F. (2026). The Impact of Foreign Policy on Indonesia's International Trade: An Empirical Analysis for the 2010-2025 Period. Economica Insight, 2(2). https://doi.org/10.71094/ecoin.v2i2.333

Kartasasmita, I. K. H., & Kurniawati, K. (2024). The Impact of Perceived Brand Integrity in Increasing Brand Legitimacy in Halal Cosmetics Among Muslim Customers in Jakarta, Indonesia. Journal of Islamic Economics Lariba, 10(2), 727-746. https://doi.org/10.20885/jielariba.vol10.iss2.art6

Kavil, M. A., Fadillah, N., Kholis, N., & Musfiqoh, S. (2026). SPS/TBT Halal Certification and SME Export Performance: Implications for Global Market Access. International Journal of Economics and Management Research, 5(1), 194-203. https://doi.org/10.55606/ijemr.v5i1.617

Komariyatin, N., Roosdhani, M. R., Huda, N., Ali, A., & Khoiruddin, M. (2025). Driving Export Performance Through Strategic Market Sensing International Conference of Business and Social Sciences, https://doi.org/10.24034/icobuss.v5i1.807 https://doi.org/10.24034/icobuss.v5i1.807

Le, T. (2025). Epistemological Reconceptualization of Export Market Penetration Determinants: A Multi-Theoretical Analysis of Institutional Barriers and Strategic Opportunities in Vietnam's Tea Industry Through PLS-SEM and FsQCA Integration. Journal of Economics, Finance and Management Studies. https://doi.org/10.47191/jefms/v8-i5-51

Li, M., He, X., & Sousa, C. M. (2023). Product Development Capabilities-Based Export Channel Selection and Export Performance. International Marketing Review, 40(2), 385-411. https://doi.org/10.1108/IMR-12-2022-0268

Mansouri, S., & Kaswengi, J. (2025). Linking Dynamic Capabilities to Export Performance in Africa: The Moderating Roles of Institutional Support, Sociopolitical Context, and Perceived Corruption. Thunderbird International Business Review, 67(5), 601-612. https://doi.org/10.1002/tie.70001

Masruroh, N. (2025). Positioning Halal Branding in International Trade. East Java Economic Journal, 9(1), 19-39. https://doi.org/10.53572/ejavec.v9i1.157

Mohammadi, M. S., Ghasemi, B., & Sarmadsaeedi, S. (2024). Investigating the Impact of Export Market Orientation on the Success of Successful Exporting Companies Through the Role of Competitive Intelligence. Journal of Technology, 3(4), 84-98. https://doi.org/10.61838/kman.jtesm.3.4.6

Nadzri, F. A. A., Fatimah, S., & Fauzi, T. H. A. (2025). The Impact of Unilateral Trade Tariffs on Indonesia's Export Performance and Policy Responses: A Quantitative Study of the Effects of United States Tariffs. International Journal of Research and Innovation in Social Science (IJRISS), 9(10). https://doi.org/10.47772/IJRISS.2025.910000726

Nihayati, A. (2025). Integrating Halal Certification in Free Trade Agreements: Indonesia's Modest Fashion and Cosmetics. Jurnal Hubungan Internasional, 18(1). https://doi.org/10.20473/jhi.v18i1.70968

Pyper, K., Doherty, A. M., Gounaris, S., & Wilson, A. (2022). A Contingency-Based Approach to the Nexus Between International Strategic Brand Management and Export Performance. Journal of Business Research, 148, 472-488. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2022.04.003

Rajabzadeh, A., Vazifehdost, H., & Zarezadeh, F. (2024). Explaining the Strategic Model of Iran's Trade Diplomacy in World Expo Exhibitions. Management Strategies and Engineering Sciences, 6(3), 174-185. https://doi.org/10.61838/msesj.6.3.17

Ranjan, P. (2024). Different Countries, Different Institutions: How Do Brand-Oriented SMEs Leverage Branding Capabilities to Boost Export Performance? International Marketing Review, 41(2), 562-589. https://doi.org/10.1108/IMR-08-2023-0207

Reindra, N. (2026). Projected Impacts of United States Trade Policies Under a Potential Second Trump Administration on Malaysia. Hang Tuah Law Journal. https://doi.org/10.30649/htlj.v10i1.326

Saad, N. H. M., Ahamat, A., & Robani, A. (2024). A Proposed Customer-Based Brand Equity Model for the Halal Food Industry. International Journal of Sustainable Society, 16(4), 326-342. https://doi.org/10.1504/IJSSOC.2024.142725

Saima, S. U. (2024). Challenges and Ways Forward for the Malaysian SMEs in the Halal Food Industry: A Systematic Review. Potravinarstvo Slovak Journal of Food Sciences. https://doi.org/10.5219/1937

Singh, V. K., Keshari, A., Singh, D., Singh, P. C., & Gautam, A. (2024). Green Export Strategies and SMEs Export Performance: Mediating Roles of Innovation, Readiness, and Activities. Journal of Innovation and Entrepreneurship, 13(1), 87. https://doi.org/10.1186/s13731-024-00451-y

Sofyan, A., Nurjaman, K., Gojali, D., Setiawan, I., & Supratman, I. (2025). Halal Branding Strategies and Consumer Trust in Times of Global Economic Uncertainty: A Study of Islamic SMEs' Resilience in Response to Protectionist Policies Gunung Djati Conference Series,

Taghizadeh, S. K., Rahman, S. A., Nikbin, D., Radomska, M., & Maleki Far, S. (2024). Dynamic Capabilities of the SMEs for Sustainable Innovation Performance: Role of Environmental Turbulence. Journal of Organizational Effectiveness: People and Performance, 11(4), 767-787. https://doi.org/10.1108/JOEPP-04-2023-0166

Wibiksono, A. N. A., & Farasyah, N. (2026). Indonesia's Role in the Internationalization of Halal Tourism Through National Policy and Multilateral Diplomacy. Priviet Social Sciences Journal, 6(1), 1-12. https://doi.org/10.55942/pssj.v6i1.1109