مدیریت، آموزش و توسعه در عصر دیجیتال در دست انتشار 1405 12 01 An Optimal Electricity Consumption Model in Iran: Identifying and Explaining Cultural, Social, and Value-Based Variables through a Qualitative Thematic Analysis Approach ارائه الگوی مصرف بهینه برق در ایران: شناسایی و تبیین متغیرهای فرهنگی، اجتماعی و ارزشی با رویکرد کیفی تحلیل مضمون 1 20 FA اسماء امانی دانشجوی دکتری، گروه مدیریت، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران مجتبی شاهنوشی گروه فرهنگ و ارتباطات، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران. سیامک کورنگ بهشتی گروه مدیریت، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران. Journal Article 1404 12 02 <p>This study aimed to identify and explain the cultural, social, and value-based variables influencing optimal electricity consumption and to develop a context-sensitive model appropriate to Iran’s sociocultural conditions. This applied qualitative study employed thematic analysis. The participants comprised 16 experts in energy management, the electricity industry, cultural and social sciences, university faculty members, and managers and specialists from electricity distribution companies. They were recruited through purposive and snowball sampling until theoretical saturation was achieved. Data were collected through semi-structured interviews lasting approximately 30–45 minutes. The interviews were recorded, transcribed verbatim, and analyzed using Braun and Clarke’s six-phase procedure: familiarization with the data, initial code generation, theme development, theme review, theme definition and naming, and report production. Trustworthiness was established using Lincoln and Guba’s criteria, expert review, member checking, detailed documentation of analytical decisions, and independent coding. The inter-coder agreement calculated using Holsti’s coefficient was 86%, indicating satisfactory coding reliability. The analysis generated five overarching themes: cultural values and beliefs influencing optimal electricity consumption; norms and socialization processes supporting responsible consumption; cultural and social intervening factors; cultural and managerial strategies for promoting optimal consumption; and culturally grounded consequences of efficient electricity use. Religious and ethical values, intergenerational responsibility, environmental concern, national identity, family socialization, formal education, media engagement, and social role modelling were inferred to strengthen energy-saving behavior. Conversely, conspicuous consumption, luxury orientation, institutional distrust, entrenched routines, discrepancies between beliefs and actual behavior, and resistance to change impeded optimal consumption. The model further indicated that energy literacy, daily conservation practices, peak-load management, efficient technologies, equitable energy governance, progressive tariffs, and targeted incentives and penalties should operate synergistically rather than independently. Sustainable optimization of electricity consumption requires an integrated sociocultural model in which value and norm transformation is coordinated with continuous education, citizen participation, institutional justice, effective governance, economic instruments, and energy-efficient technologies.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تبیین متغیرهای فرهنگی، اجتماعی و ارزشی مؤثر بر مصرف بهینه برق و ارائه الگویی بومی متناسب با شرایط اجتماعی و فرهنگی ایران انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر رویکرد، کیفی بود و با روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل 16 نفر از خبرگان مدیریت انرژی، صنعت برق، علوم اجتماعی و فرهنگی، اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها و مدیران و کارشناسان شرکت‌های توزیع نیروی برق بودند که با نمونه‌گیری هدفمند و گلوله‌برفی تا دستیابی به اشباع نظری انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته 30 تا 45 دقیقه‌ای گردآوری و براساس فرایند شش‌مرحله‌ای براون و کلارک شامل آشنایی با داده‌ها، تولید کدهای اولیه، جست‌وجو، بازبینی و نام‌گذاری مضامین و تدوین گزارش تحلیل شدند. اعتبار یافته‌ها با معیارهای لینکلن و گوبا، بازبینی مشارکت‌کنندگان، بررسی خبرگان و مستندسازی فرایند تحلیل تأیید شد. ضریب توافق بین دو کدگذار با روش هولستی 86 درصد به دست آمد. تحلیل داده‌ها به استخراج پنج مضمون اصلی منجر شد: ارزش‌ها و باورهای فرهنگی مؤثر بر مصرف بهینه برق؛ هنجارها و فرایندهای جامعه‌پذیری مصرف؛ عوامل مداخله‌گر فرهنگی ـ اجتماعی؛ راهبردهای فرهنگی و مدیریتی ترویج مصرف بهینه؛ و پیامدهای مصرف بهینه مبتنی بر فرهنگ. یافته‌ها نشان داد ارزش‌های دینی و اخلاقی، مسئولیت بین‌نسلی، دغدغه‌های زیست‌محیطی، هویت ملی، نقش خانواده، آموزش، رسانه‌ها و الگوسازی اجتماعی، رفتار صرفه‌جویانه را تقویت می‌کنند. در مقابل، مصرف نمایشی، تجمل‌گرایی، بی‌اعتمادی نهادی، عادت‌های تثبیت‌شده و مقاومت در برابر تغییر، موانع اصلی بودند. ارتقای سواد انرژی، مدیریت مصرف در ساعات اوج، استفاده از فناوری‌های کارآمد، سیاست‌گذاری عادلانه و ابزارهای اقتصادی مکمل، راهبردهای محوری الگو را تشکیل دادند. تحقق پایدار مصرف بهینه برق مستلزم رویکردی یکپارچه است که در آن، اصلاح ارزش‌ها و هنجارهای فرهنگی با آموزش مستمر، مشارکت اجتماعی، حکمرانی عادلانه و راهکارهای فناورانه و اقتصادی هماهنگ شود.</p> https://www.jmedda.com/jmedda/article/download/503/332