مدیریت، آموزش و توسعه در عصر دیجیتال در دست انتشار 1405 10 01 Collapse of Agency or Evolution of Learning? A Foresight Study of Adolescents’ Cognitive Independence in the Age of Artificial Intelligence Using System Dynamics سقوط عاملیت یا تکامل یادگیری؟ آینده‌پژوهی استقلال شناختی نوجوانان در عصر هوش مصنوعی با استفاده از روش پویایی سیستم 1 15 FA عباس نجفی کارشناسی ارشد ، گروه روانشناسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم ، ایران زینب عارفی دکتری، گروه علوم تربیتی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران Journal Article 1404/12/01 <p>This study aimed to analyze the long-term effects of artificial intelligence integration into learning processes on adolescents’ agency and cognitive independence and to explore potential future trajectories of cognitive development or decline. This qualitative study employed a system dynamics approach. The system boundaries were defined around adolescents’ cognitive interactions with AI-based educational technologies. Causal Loop Diagrams (CLDs) were used to model the relationships among key variables, including AI usage, mental effort, critical thinking, response speed, and cognitive agency. Model validity was assessed through structure verification, extreme-condition testing, and alignment with established theories of developmental and educational psychology. The model identified two major reinforcing feedback loops. The first, termed the “Adaptive Decline Loop” (R1), demonstrated that excessive dependence on AI increases response efficiency while reducing mental effort, weakening critical thinking skills and cognitive agency, and subsequently increasing reliance on AI. The second, termed the “Symbiotic Evolution Loop” (R2), indicated that strategic use of AI as a cognitive scaffold enhances critical thinking, strengthens cognitive agency, and promotes deeper learning. Foresight analysis further suggested that, in the absence of effective educational interventions, a substantial cognitive divide may emerge by 2030 between passive AI consumers and strategic AI users. The findings suggest that the cognitive consequences of artificial intelligence are determined less by the technology itself and more by the structure of human–AI interaction. Educational systems that emphasize process-oriented assessment, metacognitive literacy, and strategically delayed feedback can mitigate the erosion of cognitive agency and foster adolescents’ intellectual autonomy in the AI era.</p> <p>هدف این پژوهش، تحلیل آینده‌پژوهانه تأثیرات بلندمدت ادغام هوش مصنوعی در فرایندهای یادگیری بر عاملیت و استقلال شناختی نوجوانان و شناسایی مسیرهای احتمالی تحول یا تضعیف این توانمندی‌ها در افق آینده بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و بر پایه روش پویایی سیستم انجام شد. ابتدا مرزهای سیستم شامل تعاملات شناختی نوجوانان با فناوری‌های مبتنی بر هوش مصنوعی در محیط‌های آموزشی تعیین گردید. سپس با استفاده از نمودارهای حلقه‌های علّی، روابط میان متغیرهای کلیدی شامل میزان استفاده از هوش مصنوعی، تلاش ذهنی، تفکر انتقادی، سرعت پاسخ‌دهی و عاملیت شناختی مدل‌سازی شد. اعتبار مدل از طریق آزمون ساختار، آزمون شرایط حدی و تطبیق با نظریه‌های روان‌شناسی رشد و یادگیری بررسی گردید. تحلیل مدل دو حلقه تقویت‌کننده اصلی را آشکار ساخت. حلقه نخست، «زوال انطباقی» (R1) بود که در آن افزایش استفاده وابسته‌محور از هوش مصنوعی موجب کاهش تلاش ذهنی، افت تفکر انتقادی و کاهش عاملیت شناختی شده و در نتیجه وابستگی بیشتری به هوش مصنوعی ایجاد می‌کند. حلقه دوم، «تکامل همزیستانه» (R2) بود که در آن استفاده راهبردی از هوش مصنوعی به عنوان داربست شناختی موجب تقویت تفکر انتقادی، افزایش عاملیت شناختی و ارتقای یادگیری عمیق می‌شود. همچنین نتایج آینده‌پژوهی نشان داد در صورت نبود مداخلات آموزشی مناسب، تا سال 2030 شکاف شناختی معناداری میان کاربران مصرف‌کننده و کاربران راهبردی هوش مصنوعی شکل خواهد گرفت. یافته‌ها نشان دادند که پیامدهای شناختی هوش مصنوعی نه به خود فناوری، بلکه به نحوه طراحی و الگوی استفاده از آن وابسته است. تقویت بازخوردهای فرآیندمحور، آموزش سواد فراشناختی و ایجاد تأخیرهای راهبردی در ارائه پاسخ می‌تواند از تضعیف عاملیت شناختی جلوگیری کرده و زمینه ارتقای استقلال فکری نوجوانان را در عصر هوش مصنوعی فراهم سازد.</p> https://www.jmedda.com/jmedda/article/download/434/310